Περι της μείωσης της φοροδιαφυγής

Έντονη έγινε η συζήτηση πλησιάζοντας τις εκλογές στις 2 Οκτωβρίου 2009 για τη μείωση της φοροδιαφυγής. Και οι δύο μονομάχοι συμφώνησαν ότι, εν'πολλοίς, τα λεφτά θα βρεθούν από τη μείωση της.

Καιρό τώρα σκέφτομαι το θέμα της χρηματοδότησης του κράτους. Σε ένα ειδανικό κράτος, όχι μόνο δεν θα υπήρχαν φόροι αλλά αντίθετα το κράτος θα μπορούσε να παράγει αρκετό πλούτο ώστε να παρέχει μέρισμα και στους τυχερούς πολίτες του. Ο πλούτος αυτός θα προερχόταν από την διαχείριση των πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας (λιγνίτης, πετρέλαιο κλπ) αλλά και από χρηστά λειτουργούσες δημόσιες επιχειρήσεις (π.χ ΟΤΕ, ΔΕΗ, Τράπεζες, Τυχερά παιχνίδια κλπ). Ένα τέτοιο κράτος θα είχε ελάχιστο κόστος λειτουργίες (μικρός δημόσιος τομέας) και τα έργα του θα ήταν κυρίως με χρήση ανταποδοτικών μέσων (όπως άλλωστε γίνεται σήμερα για τους δρόμους). Σαν μια μεγάλη επιχείρηση το κράτος θα παρήγαγε κέρδη και θα επέστρεφε ότι περίσσευε στους πολίτες. Δυστυχώς δεν γνωρίζω κάποιο τετοιο κράτος (ίσως κάποιο στην αραβική χερσόνησο να πλησιάζει σε αυτό το μοντέλο).

Οι απαραίτητοι λοιπόν φόροι θα πρέπει τουλάχιστον σε μια ενδιάμεση κατάσταση να είναι δίκαιοι. Ξεκαθαρίζω κατ'αρχήν ότι είμαι αντίθετος με την φορολόγηση εισοδήματος. Το εισόδημα είναι μια "ένδειξη" πλούτου η οποία μετατρέπεται σε πράξη πλουτισμού μόνο μέσω της κατανάλωσης. Με άλλα λόγια, η φορολογία θα έπρεπε να υπάρχει "μόνο" στην κατανάλωση και όχι στην παραγωγή κεφαλαίου. Η παραγωγή κεφαλαίου θα μπορούσε έτσι να "αναπνεύσει" και να επανεπενδυθεί (με καλύτερο τρόπο από το να γίνει μισθοί δημοσίων υπαλλήλων).

Όλοι λοιπόν θα έπρεπε να πληρώνουν φόρους ανάλογα με την κατανάλωση που κάνουν. Τα προϊόντα βασικής διαβίωσης θα μπορούσαν να μην έχουν καθόλου φόρο (έτσι οι φτωχοί πάλι θα πληρώνουν ελάχιστα) ενώ τα προϊόντα για λίγους ας έχουν ΦΠΑ ακόμα και 50%. Δεν θα έπρεπε να έχουμε όμως κανέναν άλλο φόρο - όχι φόρο για την ιδιοκατοίκηση, όχι φόρο για τέλη κυκλοφορίας, όχι φόροι για οποιαδήποτε δραστηριότητα που δεν συνδέεται με την κατανάλωση.

Ας σκεφτούμε για λίγο τι θα σήμαινε ένα τέτοιο μέτρο. Πρώτα από όλα θα απλοποιούσε *εξαιρετικά* την διαδικασία της φορολόγησης. Η απλότητα εύκολα μπορεί να μετουσιωθεί σε αποτελεσματικότητα και λιγότερο δημόσιο. Ας μην γελιόμαστε, το σπάταλο δημόσιο προκαλείτε αρχικά από το μέγεθος και την πολυπλοκότητά του. Έπειτα, θα δημιουργούσε σημαντικά αποθεματικά σε εταιρίες και πολίτες που και πάλι θα έπρεπε να ξοδευτούν, άρα να φορολογηθούν. Το να ξοδευτούν επιπλέον χρήματα θα σήμαινε δημιουργία νέων θέσεων εργασίας που με την σειρά τους θα ξεκινούσε νέο κύκλο κατανάλωσης και φορολόγησης. Τέλος, θα οδηγούσε και πάλι στην αναδιανομή του πλούτου μια που ο πλούσιος θα κατανάλωνε πιο πολύ και άρα, θα πλήρωνε πιο πολύ.

Σήμερα η φοροδιαφυγή είναι σημαντική γιατί - κακά τα ψέματα - η πάσης φύσεως φορολογία είναι μεγάλη. Από τις 100 δραχμές που είναι να πάρει ένας εργαζόμενος ~20 πανε για σύνταξη και ταμείο, ~20 για φόρο εισοδήματος, ~10 για ΦΠΑ - ουσιαστικά μόνο 50 δραχμές μεταφέρονται στην οικονομία με την κατανάλωση!

Μια τέτοια λύση σίγουρα δεν είναι εύκολο να υποστηριχθεί άμεσα. Θα έπρεπε να ενταχθεί σε μια μεγάλη και δύσκολη διαδικασία απλοποίησης και βελτιστοποίησης της λειτουργίας του κράτους. Θα έπρεπε επίσης να αντέξει τα τεράστια βάρη που μεταφέρει το παρελθόν - διαχείρηση τύπου "φάε σήμερα, για αύριο βλέπουμε". Κυρίως θα έπρεπε να συνοδευτεί με ένα υποψιασμένο λαό που ξέρει να διεκδικεί αλλά και να στηρίζει το βιώσιμο σε μακροπρόθεσμο και όχι βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.